Bestuur en Grondwet

Kruf, J.P. Sterrenhemel.

Het bestuur van Fort d’Auvergne (Oranje-Stad) heeft de Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden van 24 augustus 1815 er nog eens op nagelezen. Zij heeft besloten dat er géén vuurwerk mag worden afgestoken in de nacht van Oud en Nieuw 2019/2020.

Er zijn, aldus de persvoorlichter van de gemeente, meerdere artikelen die een dergelijk verbod rechtvaardigen, maar het is vooral de overweging dat het borgen van schone lucht prioriteit heeft. Het bestuur is van mening dat bovendien de gezondheid van de inwoners van de stad op de eerste plaats komt en dat milieuvervuiling op grote schaal te allen tijde voorkomen dient te worden. Het bestuur beroept zich op met name de volgende artikelen:

Artikel 21 “De zorg van de overheid is gericht op de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu.”

Artikel 22, lid 1 “De overheid treft maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid.”

De burgemeester, namens het bestuur, verwacht een goed samenzijn van de bewoners rond middernacht. Het besluit krijgt bijval van het overgrote deel van de bevolking. Zoals een inwoner het verwoordt: “Eindelijk kunnen we weer schoon en veilig de straat op met Oud en Nieuw. Ik verwacht een geweldig samenzijn met veel zang en dans. Zoals het ooit was. Weer ruimte voor echte ontmoeting. Dat is wat ik zeg: krachtig leiderschap van onze burgemeesters.” Hij verzucht: “De sterrenhemel … wat een vooruitzicht.”

De ‘O’ van ‘Ontdekking’

Zou het niet mooi zijn dat je als bestuurder, manager, medewerker ook in de gelegenheid zou zijn, in de modus mág staan, om gewoon te ontdekken hoe iets zit. Hoe bijvoorbeeld burgers tegen een vraagstuk aankijken, hoe zij zich voelen, hoe de verbanden liggen. Of hoe leden van jouw team aankijken een voorliggend plan of project. Maar dan zonder de (vaak gevoelde) druk van anderen om mogelijk onwetendheid  te worden toegedicht.

De ‘O’ van ‘Ontdekking’ mag wat ons betreft opnieuw op de borden als les 1 in het openbaar bestuur. Het willen weten. Nieuwsgierig mogen zijn, met open vizier kunnen kijken. Veilig en altijd met een boei nabij. Dat zou mooi zijn. De ‘Ontdekking’ die daarmee zelf de reddingsboei voor goed bestuur wordt?

Een warm pleidooi van de Heren van Oranje voor de ‘Ontdekking’. Zij beschouwen dit als logisch onderdeel van het binnen het resilience-perspectief geroemde inclusieve denken en handelen. Binnen de stadsmuren van de stad is het inmiddels gemeengoed geworden. En het werkt! Korte lijnen-gevoel.

Het begrip ‘inclusief’ is door het internationale netwerk van resilient cities als basisfilosofie geduid met ‘prioritize broad consultation to create a sense of shared ownership in decision making’. Ontdekken hoort daarbij, is daarvan onderdeel. En er valt nog zoveel te ontdekken! Dus? De paden op en de lanen in, denken wij. Met de herfst voor de deur een romantisch perspectief.

Het belang van investerend vermogen

Money, money, money door Viaframe ©

De vraag van onze burgers om anno 2020 te investeren in Oranje-Stad betekende voor ons, Heren van Oranje, een stevige reflectie. Meer dan dat: een shift in denken. Wellicht geldt deze voor elke stad. Waarom? Veel ontwikkelingen zoals op het gebied van klimaat, water, energie, veiligheid nopen tot grote investeringen, dit om de resilience van de stad te borgen. We moeten innoveren met het oog op de toekomst met vermogen dat er nu niet is: de reserves zijn leeg, de schuldposities zijn alleen maar toegenomen en de solvabiliteit van Oranje-Stad is erg laag (12%)

Inzicht
We kwamen plots tot het inzicht dat wij niet meer moesten denken in vaak verder uitgewerkte masterplannen, blauwdrukken en nieuw beleid. Nee, ineens werd ons duidelijk dat het denken in eindbeelden erg gedateerd is. Het zouden droombeelden kunnen zijn en mogelijk beschouwd als bestuurlijke hallucinaties, die niet passen bij trends en ontwikkelingen die wij nu nog niet kennen of doorgronden.Terug naar de hoofdlijnen dus waar bestuur voor is.

Na vele en intensieve gesprekken met onze bedrijven, instellingen en burgers blijkt dat wij als bestuurders van de stad ons vooral moeten richten op het nadenken over het aantrekken van investerend vermogen en de spelregels die daarbij horen. Daar ligt volgens onze gesprekspartners een vorm van regie, die nergens anders kan worden belegd. Investerend vermogen blijkt immers de basis voor de kwaliteit van de stad en het leven erin.

Vermogen?
Dat vermogen kan natuurlijk uit de stad zelf komen, dachten wij, via het belastinggeld van bedrijven en burgers. Dat zou dan besteed kunnen worden door onze bedrijven en instellingen:  samen aan tafel en  komen tot concrete projecten en afspraken over investeringen enzovoorts. Maar het lijkt erop dat dit een veelheid aan projecten oplevert, een versnippert landschap en een aanpak die heel veel overleg en afstemming vraagt en het gevaar van om lost in translation te geraken. Een bovenliggende mal is nodig. Bovendien blijken de middelen na onze rondgang langs de velden beperkter te zijn dan wij dachten. Wat wij nodig hebben om de resilience van de stad te borgen is laten wij zeggen € 10,00 euro en wij konden maar € 1,75 bij elkaar sprokkelen. Hm.

Investeerders
Het inzicht begon te ontstaan dat het investerend vermogen moet gaan komen van grote investeerders, willen we realiseren wat wij nodig achten. Dat zijn natuurlijk op de eerste plaats investeerders die geloven in het concept van onze stad en de publieke waarden onderschrijven, die onze burgers eraan hebben gegeven. Een randvoorwaarde. Met deze investeerders gaat het natuurlijk om zakelijke transacties. Dat weten wij. Er moet immers return on investment zijn. Hoewel het aantrekkelijk lijkt om met grote investeerders in zee te gaan is het duidelijk geworden dat wij opnieuw de burger zullen moeten gaan belasten: naast belastinggeld voor de basisvoorzieningen nu ook een extra prijs vragen voor de realisatie van wat nodig is aan de borging van publieke waarden in de nabije toekomst.

Een nieuwe rol
Investerend vermogen dus. Het spel dus is op de wagen om enerzijds investeerders te verleiden, lijntjes uit te gooien, te verleiden en vooral het helder neerzetten van kaders, stimulerende kaders. Anderzijds om onze burgers te betrekken bij welke producten en diensten nodig zijn en welke prijs daarvoor kan worden betaald om de investeringen terug te verdienen. Het brengt het bestuur van Oranje-Stad in een compleet nieuwe positie. Niet meer van bit-spender, maar van enabler. Van op-het-pluche-zitter naar regisseur en verbinder. Van bewaker-van-de-wet naar mogelijk-maker. De lanen in, de paden op dus. Onze wandelschoenen staan inmiddels – ingevet en wel en voorzien van nieuwe veters – naast het bureau op onze burgemeesterskamer.

Afbeelding: door Viaframe

Koningsdag

Op Koningsdag is heel Nederland oranje gekleurd. Bijna. Ook het nassaublauw is aanwezig. De ‘hoekstenen’ vandaag, het Koninklijk Huis markerend. Maar toch, het zijn wij – de gewone mensen, het volk  – die zich oranje uitdossen. Wij zijn Oranje, oranje wij zijn.

De meeste Nederlanders voelen vandaag als een nationale feestdag. Vieren wij niet een beetje ons eigen bestaan vandaag, als Nederlander, als samenleving, als trots land, als topland, als een dappere speler in de grote wereld? Vieren wij niet, net als op 4 en 5 mei, dat we een land zijn en in een land wonen, waar de burger vrij is en zich blij en gelukkig mag voelen?

Wel een beetje buiig vandaag, maar niet getreurd. Met een kopje koffie en een heerlijke oranje tompouce voor de tv, is het ook genieten. En vanmiddag dan nog een oranje-bittertje. En natuurlijk een partijtje schaak – onder de Heren van Oranje – op het speciaal voor vandaag ontworpen schaakbord. Ik open vandaag met e2-e4 en speel de koningspion. Spaanse opening. Komt dat mooi uit.

Burgemeester borgt veiligheid

Van onze correspondent in Fort d’Auvergne

Het bestuur van de stad heeft op vakkundige wijze de veiligheid en de openbare orde met Oud en Nieuw 2018/2019 in zijn stad weten te borgen.

Voorafgaand, in de maanden naar dit evenement, hebben de bestuurders intensief en vooral constructief overleg gevoerd met alle bewoners hoe dit bijzondere feest van jaarwisseling te kunnen vieren, zodanig dat iedereen zich veilig voelt. Een schoolvoorbeeld dan kan worden geduid als goed bestuur en verbindend leiderschap.

Initiatiefnemer voor de kerstboomverbranding, Bob Janse-Van Bergen, begreep heel goed dat met een krachtige wind van zee de stad gevaar zou gaan lopen en dat het vragen om problemen zou zijn geweest. Hij heeft het voortouw – in goed overleg met de burgemeesters – genomen om de plannen de wijzigen. Dit doe je niet zomaar. Bob: “Uit respect voor de wijze inzichten van de burgemeester en met veel begrip voor de medebewoners hebben we er dit jaar afgezien van de spectaculaire kerstboomverbranding. Het is ook gewoon je gezond verstand gebruiken, toch? Samen het glas heffen op het nieuwe jaar is ook mooi, vonden wij.”

De bijzonder goede band van de  burgemeester met de jeugd heeft ertoe geleid dat een enorme luchtvervuiling, vele gevoelens van onveiligheid, het verlies van het vertrouwen in de overheid en last but not least grote schade door kerstboomverbranding op het strand en het oude centrum van de stad zijn voorkomen.

Ook de burgemeester onderstreept de goede band: “Een traditie is goed, maar deze moet niet ten koste gaan van een veilig Oud en Nieuw. Mijn stevige ankers in de samenleving leidde tot het zelfinzicht van de initiatiefnemers. Daar heb ik bewondering voor. Vele honderduizenden euro’s aan belastinggeld voor inzet van brandweer en politie zijn voorkomen, nog afgezien van de schade die het evenement had kunnen veroorzaken. We hebben dit geld in de gemeentekas kunnen houden door goed bestuur te leveren in nauwe samenspraak met onze burgers. Dat is mooi, want de middelen zijn schaars. U weet, wij gaan altijd zorgvuldig om met belastinggeld. Regeren is vooruitzien, weet u.”

‘Een proefballonnetje oplaten’

Fort d’Auvergne

Het bestuur van de stad maakt het voor iedereen mogelijk om – naar het Nederlandse spreekwoord – een proefballonnetje op te laten. Alles gebeurt tegenwoordig real-time. Voor proefballonnetjes is er weinig ruimte meer in het openbaar bestuur. Het ritme van tweede kamer, staten, gemeenteraden en colleges, de permanent alertheid van de media en de social media als een eigen organisme slaan de klok van het directe heden. Niet altijd succesvol, wenselijk of soms gewoon onhandig. Zelfs ministers en presidenten vechten hun standpunten vandaag de dag real-time en in het openbaar uit. Niet effectief bij het vinden van duurzame en effectieve oplossingen.

Zou het kunnen dat het proefballonnetje hernieuwde kansen biedt voor beter bestuur en dat het besloten karakter van een virtuele stad daarbij een extra voordeel kan zijn?  Geeft het ons een nieuwe en tegelijkertijd klassieke c.q. beproefde methode in handen om de kwaliteit van publiek besturen én handelen te verrijken en te versterken? De letterlijke betekenis in ogenschouw nemend…

Proefballon zn. ‘handeling of uitlating om reacties uit te lokken’. Nnl. proefballon ‘uitlating of handeling als proef om reacties te testen’ in men beschouwt het bericht als een proefballon [1909; Archief Eemland], proefballon ‘kleine ballon opgelaten om richting en kracht van de wind te leren kennen’, ‘middeltje om de zienswijze of de mening van iemand of een groep te leren kennen’ [1912; Koenen], (bod bij bridge) één schoppen … een proefballon [1918; Groene Amsterdammer]. Samenstelling van proef en → ballon, als vertaling van Frans ballon d’essai. (M. Philippa e.a. (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands

… lijkt dit zo te zijn. Voorwaar geen slecht idee om dit als concept verder uit te werken.

Een oefenruimte binnen de stad, waar proefballonnetjes opgelaten kunnen worden. We gaan met de ballon dan terug naar onze kindertijd om met open en oprechte blik te aanschouwen wat er gebeurt. Gaat hij hoog en waait naar nieuwe landen, over de grenzen heen, het avontuur tegemoet, of blijft hij hangen in de eerste beste boom. Iedereen kan zich nog dat gevoel herinneren, toch? Een proefballon kan het inzicht in de echte wereld sterken. Dit oude gezegde kan een mens op nieuwe gedachten brengen, dat ook. Instrument dus ook voor creatie en innovatie.

Een proefballonnetje zou weer onderdeel kunnen worden van het publieke bestuur en management. Een vorm van scenario-denken. Een onderdeel van design-denken. Eigenlijk een geweldig instrument omdat het ex ante inzicht geeft in aanpak en route. Voorkomt ook brokken als de echte plannen door college en raad worden vastgesteld en het spel op de wagen is. Het proefballonnetje als onderdeel van het proces van diagnose-strategie-beleid-uitvoering. Cool. Goedkoop ook.