Composition VIII: De expressiekracht van Wasilly Kandinsky

Wasilly Kandinsky

Het publieke domein kan worden beschouwd als het stedelijk canvas dat plaats biedt aan een samenspel van burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties, overheden en de omringende omgeving. Of ook als de dynamiek van rijk geschakeerde beelden en geluiden. 

De dynamiek van het publieke domein zou in ‘Composition VIII’ door Wassily Kandinsky in 1923 tot leven kunnen zijn gebracht. Hij was er in zijn wezen op gericht een abstracte taal te ontwikkelen die sterke emoties kon oproepen net zoals de muziek dat kon doen: “Form itself, even if completely abstract … has its own inner sound,” schreef hij.

Kandinsky was op zoek naar een universele harmonieleer in de visuele kunsten, dat aan de basis van elk werk zou moeten liggen. Een haast mystiek geloof dat werd versterkt door overtuigende innerlijke kracht van de schilder: “Color is the keyboard, the eyes are the hammers, the soul is the piano with many strings. The artist is the hand that plays, touching one key or another purposely, to cause vibrations in the soul (Vasily Kandinsky, The Effect of Color, 1911). 

Composition VIII (1923) Wassily Kandinsky

Back to the drawing table

Anonymus, Couperin [Oil on canvas]. Château de Versailles. Paris.

Reading the Global Risks Report 2020 of the World Economic Forum last week and quietly listening to all the presentations, I went back to my trusted base, platform, home… the piano, with François Couperin. On this late winter afternoon I imagined that my left hand played the system world and my right the living world. Les ombres errantes is actually as it should be.

With this architectural masterpiece in mind we should go back to the drawing table and redesign how we, the world, manage ourselves to a new harmony, with full respect for all other species and natural ecosystems from which we developed. Mother Earth, our root system.

Børge Brende, President, World Economic Forum: ”On the environment, we note with grave concern the consequences of continued environmental degradation, including the record pace of species decline. Respondents to our Global Risks Perception Survey are also sounding the alarm, ranking climate change and related environmental issues as the top five risks in terms of likelihood—the first time in the survey’s history that one category has occupied all five of the top spots.

How can we forget? We can not continue this way! The report has a huge impact on me, that I know. François gives me a moment of relaxation, and by this of inspiration to rethink, to reflect, to re-prepare, to re-energize, to re-create, to re-select, to re-elect and to re-mark. Left and right hand as one, connecting ratio and creativity. Back to the drawing table.

De gave van Gauguin

Afbeelding

Paul Gaugain (1888), La Vision après le sermon. Edinburgh: National Gallery of Scotland.

Wat hebben kunstenaars en bestuurders gemeen? Op het eerste gezicht niet zoveel, althans in de meeste gevallen. Maar bij het lezen van het boek Dat kan mijn kleine zusje ook door Will Gompertz (voormalig directeur Tate Gallery), dat handelt over begrip voor moderne kunst (met als startpunt de impressionisten), blijkt toch een verrassende parallel. Wij citeren (p. 89):

“Wat hij (Paul Gauguin, red.) wél bezat – en wat  alle grote kunstenaars bezitten – was het vermogen om op een unieke manier universele ideeën en gevoelens over te brengen. Om daartoe in staat te zijn moet het talent van het individu meestal de tijd krijgen om een eigen, herkenbare stijl te ontwikkelen. Als dat eenmaal gebeurd is en de schilder zijn of haar eigen stemgeluid gevonden heeft, kan er een gesprek met de toeschouwer plaatsvinden. Er worden dan aannames mogelijk en er kan een relatie ontstaan. Gauguin bereikte dat stijlkenmerk in een opmerkelijk korte tijd, en dat bewijst zijn vakbekwaamheid en intelligentie.”

De snelle oriëntatie, het ontwikkelen van de eigen stijl, het eigen authentieke stemgeluid vormgeven zijn de gaven van Gauguin. Zij komen overeen met wat goede bestuurders in de relatief korte bestuursperioden van vier jaar ook te doen hebben. Net als hebben zij beperkte tijd om te binden met hun omstanders, burgers, bedrijven en instellingen, eigenlijk met de samenleving. Wat Gompertz hier schrijft zou hij ook geschreven kunnen hebben voor bestuurders.

Waar ligt de kern van de gave van Gauguin? Gompertz licht op p.86 een tipje van de sluier op – een deel aan de hand van La Vision après le sermon (1888), te zien op de afbeelding hierboven – wat het volgens Gauguin zelf was:

“Hij (Paul Gauguin, red.) was tot de conclusie gekomen dat het de impressionisten aan intellectueel doorzettingsvermogen ontbrak. Ze konden niet verder kijken dan de werkelijkheid zich voor hun ogen ontrolde. Hun rationalistische kijk op het leven beroofde hun schilderijen van de belangrijkste ingrediënt: verbeeldingskracht.”

Paul Gauguin is naar het oordeel van de Heren van Oranje een verrassende en inspirerende leermeester voor bestuurders en managers: verbeeldingskracht als gave en factor voor het leggen van verbindingen.

* Will Gompertz (2012), Dat kan mijn kleine zusje ook: Waarom moderne kunst kunst is. Meulenhoff, Amsterdam, 464 pp.

Government and City, Act I

Government and City, Act I. © Jack Kruf

If I would have been challenged to express how government interacts with city life, I would have painted this. Which I actual did.

It sometimes seems that ‘Imperial Blue’* government is thinking separated from and is acting disconnected with the ‘Snow White’* living world of city life and that it only exists in its own world behind a ‘Jet Black’* system world wall. The ‘Poppy’* city itself floats on the living world. There are moments when as a citizen and an inhabitant of my city I feel this way about the far far away goverment. It is this feeling which sometimes overwhelms me, sometimes.

*Pantone® colours.

View on Delft: ecosystem ‘city’

Vermeer, Johannes (1660-1661) View on Delft [oil on canvas]. The Hague: Mauritshuis.

This painting of the city of Delft, made around 1660, is from the master hand of Johannes Vermeer. More than inspiring. I would like to live there if I am honest. In the time machine of Professor Barabas. Boom. 360 years back in time. Feels this way. As a huge fan of Vermeer I gave myself the book Vermeer by Karl Schütz as a gift. The XL version. Last week I bought one of the last copies of this first edition. Happiness can be so simple and be found so easily.

With View of Delft Vermeer created an iconic image of the city for me: the city as an entity, as the ecosystem city. The overwhelming and overarching cloudy sky gives the city of Delft the dimension that it is part of a larger whole, nature. It puts Delft in perspective. It humbles. At the same time, the citizens in the foreground remind you as watcher that the painting is also about everyday life. It creates the image that the city itself is comprehensive and offers a higher dimension to its inhabitants. That of a place where you belong, where you can live, love, meet and work.

View of Delft is for me a holistic image in which Vermeer shows us the multiple layers of the ecosystem ‘city’: citizen, group, street, neighbourhood and city. In ecological terms he shows organism, group, niche, habitat and system at the same time. And that under the clouds of a much larger dimension, the sky, the world. A Masterpiece. It leads to the needand the want of further exploration of the city as an ecosystem.